Artikelen

What to do met die niet-reanimatietattoo?

 

Regelmatig schrijft de Werkgroep Politiek en Maatschappij een informerend stuk voor AIOS over een actueel en relevant onderwerp. Nu een artikel over de niet-reanimeerverklaring.

 

Er ligt een jonge man op straat met een hartstilstand. Je hebt net de startclass gevolgd en weet precies wat je moet doen. Je zit klaar om te beginnen met reanimeren en plots valt het je op dat hij een kettinkje draagt.
Het blijkt een niet-reanimeerpenning te zijn. Wat doe je als huisarts of AIOS in deze situatie? In eerste instantie denk je niet reanimeren dus, maar deze man is nog zo jong. Wist hij wel wat het inhield om een penning aan te vragen?
Kan het kwaad als je er geen gehoor aan geeft? Wat is de juridische waarde van de penning? Flikken Maastricht wijdde er 23 oktober j.l. nog een aflevering aan, waarin inderdaad bleek dat je de penning niet zo eenvoudig kan vertrouwen.
De WPM zocht het daarom voor jullie uit.

 

De niet-reanimatiepenning

 

Op de website van de Nederlandse Vereniging Voor Euthanasie (NVVE) kan je de niet-reanimeerpenning aanvragen door lid te worden. Vervolgens vul je een aanvraag formulier in, betaal je € 37,50 en krijg je de penning met daarop pasfoto, geboortedatum en je handtekening. Hiermee heb je voor iedereen (die de ketting ooit kan tegenkomen) vastgelegd dat je niet gereanimeerd wenst te worden. Er staat uitgelegd dat iedere hulpverlener verplicht is volgens de WGBO gehoor te geven aan de penning, omdat je daarmee laat weten dat je geen toestemming geeft voor reanimatie.[1]
In de brochure staat het echter iets genuanceerder: ‘De professionele hulpverlener moet de wens van een niet-reanimeerpenning respecteren. Echter, deze heeft ook de mogelijkheid hiervan af te wijken. Als de hulpverlener ervan overtuigd is dat het besluit geheel vrijwillig is genomen en is gebaseerd op voldoende informatie over kansen en risico’s, is de kans groot dat uw wens wordt gerespecteerd’. De NVVE dekt zich hiermee in omdat ze niet kunnen garanderen dat iedere hulpverlener op de hoogte is van de geldende richtlijn van de reanimatieraad en dus gehoor geeft aan de penning. Het advies van de KNMG is wel om de reanimeerpenning met je huisarts te bespreken.

 

Andere methoden

 

Naast de niet-reanimatiepenning is dit jaar ook de niet-reanimeren tattoo in het nieuws geweest. Minister Schippers heeft hierover gezegd dat ieder mens het recht heeft medische hulp en dus ook reanimatie te weigeren. Ze wenst bewust geen uniforme uiting van een reanimatieverbod. “Een behandelverbod mag in alle vormen worden aangegeven en is bindend zolang er sprake is van ‘schrifttekens’. Hier valt dus ook een tatoeage onder”.[2]

 

Maar schrifttekens is heel breed, dus wat doe je als je tijdens het reanimeren erachter komt dat de persoon een briefje in zijn portemonnee heeft waarop zijn niet-reanimeerwens staat? Bij het tuchtcollege is uitgesproken dat als je reeds begonnen bent met reanimeren, het dan niet verantwoord is om te stoppen en je moet doorgaan. Kom je voor het reanimeren achter het briefje dan moet je de wens van patiënt respecteren en de niet-reanimatieverklaring volgen. Hetzelfde geldt indien patiënt bijkomt en vervolgens weer terug valt in een hartstilstand. Mits de wilsverklaring is voorzien van een datum en handtekening van de patiënt en er geen twijfel bestaat over de wilsbekwaamheid bij het opstellen van de verklaring. Volgens de wet is afwijking van een behandelverbod alleen toegestaan wegens ‘gegronde redenen’.[3]
En juist dit laatste maakt het zo lastig wat je moet doen.

 

Wanneer kies je dan voor niet-reanimeren

 

Artsen kunnen dus besluiten op basis van ‘goed hulpverlenerschap’ af te wijken van het behandelverbod. Maar wanneer doe je dit als een patiënt met een penning, tattoo of briefje aangeeft niet gereanimeerd te willen worden. Toenmalig minister Klink verklaarde in 2010 dat de NVVE niet-reanimeerpenning kan worden beschouwd als een schriftelijke wilsverklaring en dus rechtsgeldig is en volgens minister Schippers geldt dit dus ook voor alle andere schriftelijke uitingen zoals een tattoo of een briefje in de portemonnee. Zolang de wilsverklaring is voorzien van een naam, datum en handtekening moet je het reanimatieverbod volgen, ook al is het met pijn in het hart.[4] Het enige wat je nog aan de twijfel kan brengen is of de patiënt wilsbekwaam is en of was ten tijde van het opstellen van het reanimatieverbod.

 

Juridische waarde

 

De niet-reanimeerwens kan je dus makkelijk aangeven zonder dat iemand je ook maar controleert of je wilsbekwaam bent en of je voldoende snapt wat niet-reanimeren inhoud. Volgens de NVVE mag iedere wilsbekwame persoon een behandeling weigeren, ook als dit een heel onverstandig besluit zou zijn. Er is geen noodzaak dat die persoon aangeeft dat hij wilsbekwaam is. In een verwarring vraag je ook niet zomaar een penning aan, dat duurt enkele weken.

Bij het verstrekken van de penning geven ze een voorlichtingsbrochure uit. Ze controleren de identiteit door een kopie van het paspoort en dat is voldoende.[5] Ook het plaatsen van een tattoo denk je bewust over na. Het briefje in de portemonnee is wat lastiger, het liefst wil je dit met een vertegenwoordiger van patiënt overleggen, maar daar is in een reanimatiesetting vaak geen tijd voor en volgens de wet is het een bewuste uiting van de patiënt en zal je er gehoor aan moeten geven.

In hoeverre het strafbaar of tuchtrechtelijk verwijtbaar is als je toch start met reanimeren is niet bekend. Er is hiervan geen casus bekend bij NVVE en KNMG en er is hier geen jurisprudentie over.[6]

 

Conclusie

 

Een niet-reanimeerverklaring middels penning, tattoo of elke andere schriftelijke vorm is rechtsgeldig. Als hulpverlener moet je hieraan gehoor geven, tenzij je twijfel hebt over de wilsbekwaamheid van de patiënt.

Indien je reeds begonnen bent met reanimeren, dan moet je de reanimatie continueren. Patiënten die een niet-reanimatiepenning aanvragen worden geadviseerd dit ook met de huisarts te bespreken. Wellicht dat we hier als huisarts dus ook actief naar kunnen vragen. Op die manier kan je de patiënt zo nodig nog extra informeren en weet je zeker dat de patiënt goed op de hoogte is over de consequenties van een niet-reanimeerverklaring. Zeker met de recente ontwikkelingen waaruit blijkt dat de uitkomsten van reanimeren een stuk gunstiger blijken dan altijd werd gezegd, maar daarover volgt later meer. [7]

 

Heb je verder nog vragen over dit stuk? Mail naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

[1] https://nvve.nl/waardig-sterven/niet-reanimeren-penning/

[2] https://www.nvve.nl/actueel/nieuws/niet-reanimeren-tatoeage-rechtsgeldig/

[3] http://www.artsenauto.nl/ongewenste-reanimatie/

[4] https://www.nvve.nl/actueel/nieuws/niet-reanimeren-tatoeage-rechtsgeldig/

[5] Interview per mail met NVVE

[6] Interview per mail met KNMG

[7] Hoe groot is de kans dat je door reanimatie een kasplantje wordt? Aliëtte Jonkers 1 mei 2015, Volkskrant

Gemaakt: 25 november 2015